Lịch sử Tarot từ bài chơi Ý đến bộ Rider-Waite-Smith

Khám phá lịch sử Tarot từ trò chơi quý tộc Ý thế kỷ 15 đến chuẩn mực Rider-Waite-Smith hiện đại, giúp bạn hiểu rõ nguồn gốc từng biểu tượng bài.

Lịch sử Tarot từ bộ bài chơi Ý thế kỷ 15 đến bộ Rider-Waite-Smith là hành trình biến đổi đầy bất ngờ từ một trò giải trí cung đình sang công cụ thấu hiểu tâm lý con người. Ban đầu, Tarot không hề mang màu sắc tâm linh hay định mệnh, mà chỉ là những quân bài tính điểm của giới nhà giàu thời Phục hưng. Trải qua nhiều thế kỷ nhào nặn qua tay các nhà huyền học châu Âu, bộ bài đã chuyển mình thành một hệ thống biểu tượng trực quan quen thuộc mà bạn cầm trên tay hôm nay.

Nguồn gốc bất ngờ từ bàn tiệc quý tộc Ý thế kỷ 15

Nhiều người bước vào thế giới bài tây hay bài xem tương lai thường tưởng tượng Tarot gắn liền với các căn phòng tối hay những truyền thuyết kim tự tháp xa xưa. Sự thật đơn giản hơn nhiều. Vào khoảng những năm 1430 đến 1440 tại miền bắc nước Ý, các gia đình quý tộc giàu có như Visconti và Sforza đã thuê những họa sĩ tài hoa nhất thời bấy giờ vẽ tay những cỗ bài lộng lẫy bằng màu nước và dát vàng lá.

Bộ bài này khi đó được gọi là Tarocchi, dùng để chơi một trò ăn điểm tương tự như trò Bridge hiện đại. Cấu trúc bài gồm bốn bộ đồ thường thấy kèm theo một nhóm quân đặc biệt mang tính chất vượt cấp, chính là tiền thân của bộ Trưởng sau này. Những nhân vật như Hoàng Hậu (The Empress), Hoàng Đế (The Emperor) hay Kẻ Khờ (The Fool) phản ánh đúng nếp sống, các nhân vật xã hội và các màn biểu diễn kịch carnival quen thuộc của đời sống nước Ý thời đó.

Các gia đình quyền lực chơi bài Tarocchi sau bữa tối để khoe sự giàu có và độ chịu chơi. Lúc này, không ai dùng các hình vẽ này để hỏi xem liệu người yêu cũ có nhắn tin lại hay không, cũng chẳng có chuyện rút bài để xem công việc sắp tới thế nào. Nó thuần túy là một món đồ chơi xa xỉ của giới tinh hoa.

Lịch sử Tarot: từ bộ bài chơi Ý thế kỷ 15 đến bộ Rider-Waite-Smith: Lá bài Tarot trong các bộ bài cổ — Lá bài Tarot trong các bộ bài cổ. Nguồn: Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

Bước ngoặt huyền học tại Pháp thế kỷ 18

Trò chơi Tarocchi dần lan rộng sang Pháp và được gọi bằng cái tên ngắn gọn là Tarot, trong đó bản in Tarot xứ Marseille trở thành mẫu bài chơi phổ biến nhất. Thế nhưng, bước ngoặt lớn làm thay đổi vĩnh viễn số phận của các lá bài chỉ thực sự xảy ra vào cuối thế kỷ 18 tại Paris.

Năm 1781, một mục sư kiêm học giả tên là Antoine Court de Gebelin viết bài luận khẳng định Tarot chứa đựng những bí mật cổ xưa bị lãng quên của các tư tế Ai Cập cổ đại. Dù các nhà nghiên cứu lịch sử sau này đều chứng minh nhận định của Gebelin hoàn toàn thiếu cơ sở học thuật, làn sóng tò mò của công chúng Paris vẫn bùng lên mạnh mẽ. Giới trí thức bắt đầu nhìn những hình vẽ quen thuộc bằng con mắt hoàn toàn khác.

Ngay sau đó, một nhà nghiên cứu tên Jean-Baptiste Alliette lấy nghệ danh đảo ngược là Etteilla đã nhanh chóng nắm bắt thời cơ. Ông cho ra mắt bộ bài Tarot đầu tiên được thiết kế chuyên biệt cho mục đích chiêm đoán, kèm theo sách hướng dẫn chi tiết về các tầng ý nghĩa khi lá bài nằm xuôi hoặc ngược. Kể từ đây, Tarot chính thức rời khỏi bàn tiệc trò chơi để bước vào thế giới của thuật bói toán và giải mã nội tâm.

Hội Kín Golden Dawn và cuộc cách mạng Rider-Waite-Smith

Bước sang cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, dòng chảy huyền học chuyển hướng sang London, nước Anh, với tâm điểm là Hội Kín Bình Minh Vàng (Hermetic Order of the Golden Dawn). Nhóm này quy tụ nhiều nhà văn, thi sĩ, nghệ sĩ và học giả trí thức. Họ không còn xem Tarot là trò bói tương lai đơn thuần, mà nhìn nhận nó như một bản đồ phát triển tâm thức toàn diện.

Hội Bình Minh Vàng đã tích hợp Tarot với các bộ môn biểu tượng học khác như Chiêm tinh học phương Tây và cây sự sống. Họ gắn kết từng lá bài với các hành tinh như Sao Hỏa, Sao Kim, Sao Thổ hoặc các cung hoàng đạo như Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử. Nhờ đó, mỗi bức tranh trên lá bài không còn đứng riêng lẻ mà nằm trong một mạng lưới ý nghĩa chặt chẽ.

Hai thành viên nổi bật của hội là nhà huyền học Arthur Edward Waite và nữ họa sĩ Pamela Colman Smith đã bắt tay tạo nên một cuộc cách mạng. Waite đóng vai trò chỉ đạo ý tưởng biểu tượng, còn Smith là người trực tiếp cầm cọ vẽ nên 78 hình vẽ kinh điển. Bộ bài được nhà xuất bản William Rider and Son phát hành vào năm 1909 tại London, đặt nền móng cho tên gọi Rider-Waite-Smith quen thuộc ngày nay.

Vì sao hình vẽ của Pamela Colman Smith thay đổi tất cả

Trước năm 1909, hầu hết các bộ bài Tarot cổ như Marseille chỉ vẽ hình chi tiết cho 22 lá thuộc bộ Trưởng. Với 56 lá thuộc bộ Phụ, hình ảnh chỉ đơn giản là các biểu tượng lặp lại, ví dụ lá ba chiếc gậy thì chỉ vẽ đúng ba chiếc gậy đan vào nhau. Người mới học thời đó phải thuộc lòng sách giải nghĩa một cách rất máy móc và khô khan.

Pamela Colman Smith, một phụ nữ tài năng với biệt danh Pixie, đã thay đổi hoàn toàn điều đó. Bà đưa con người, cảnh quan, hành động và cảm xúc sống động vào từng lá bài số. Hãy nhìn vào lá Ba Cây Kiếm (Three of Swords) với trái tim bị đâm xuyên giữa trời mưa gió, hay lá Chín Chiếc Cốc (Nine of Cups) với người đàn ông mỉm cười hài lòng trước dãy cốc vàng. Mọi câu chuyện đời thường đều được khắc họa rõ nét.

Nhờ nét vẽ lấy cảm hứng từ phong trào nghệ thuật đương thời của Smith, người đọc bài không cần phải căng não ghi nhớ từng dòng định nghĩa. Bạn chỉ cần ngắm nhìn hình vẽ là đã có thể cảm nhận được câu chuyện, trạng thái tâm lý và những mâu thuẫn rất con người ẩn sau đó. Đây chính là lý do vì sao bộ Rider-Waite-Smith trở thành bộ bài nhập môn chuẩn mực nhất thế giới cho đến tận bây giờ.

Ví dụ giả định về cách nhìn lịch sử để giải bài đời thường

Để hiểu tại sao việc nắm vững lịch sử Tarot lại giúp bạn đọc bài tốt hơn, chúng ta hãy cùng xem xét một trường hợp cụ thể. Giả sử đây là một ví dụ minh họa giả định.

Bạn đang rơi vào trạng thái quá tải vì ôm đồm quá nhiều đầu việc tại công ty, từ trả lời tin nhắn đối tác đến xử lý báo cáo cuối tháng. Bạn rút được lá Mười Cây Gậy (Ten of Wands). Nếu chỉ đọc sách theo kiểu bói toán cổ thế kỷ 18, bạn có thể hoang mang nghĩ rằng số phận đang ép mình phải chịu khổ nạn hoặc sắp có biến cố tài chính đè nặng.

Tuy nhiên, khi hiểu lịch sử hệ bài Rider-Waite-Smith, bạn sẽ nhìn thẳng vào bức tranh mà Pamela Colman Smith đã vẽ. Một người đàn ông đang cố ôm mười cành cây nặng nề đi về phía ngôi làng. Đây không phải lời nguyền của vũ trụ, mà là hình ảnh phản chiếu sự ôm đồm do chính người đó chọn mang vác. Lá bài hoạt động như một tấm gương nhắc nhở: bạn tự nhận quá nhiều việc vào người, đã đến lúc phải đặt bớt vài cành cây xuống và học cách nhờ đồng nghiệp hỗ trợ.

Những hiểu lầm hay gặp về nguồn gốc Tarot

Khi mới làm quen với bộ môn này, nhiều bạn trẻ dễ bị cuốn vào những lời đồn thổi trên mạng xã hội. Dưới đây là những sai lầm phổ biến nhất về lịch sử bài Tarot mà bạn nên gạt bỏ.

Thứ nhất, hiểu lầm Tarot bắt nguồn từ Ai Cập cổ đại hoặc do người Di Gan sáng tạo ra. Đây hoàn toàn là huyền thoại được thêu dệt từ thời kỳ bùng nổ huyền học ở Pháp để tăng tính kỳ bí cho bộ bài. Toàn bộ chứng tích lịch sử được lưu trữ tại các bảo tàng thế giới đều khẳng định Tarot xuất phát từ các xưởng vẽ nước Ý thời Phục hưng.

Thứ hai, tin rằng Tarot chứa đựng năng lượng ma mị hoặc phán quyết số phận không thể thay đổi. Tarot ban đầu là trò chơi, sau đó được phát triển thành ngôn ngữ biểu tượng phản ánh tâm lý con người. Lá bài không có phép thuật tự thân, nó chỉ là tấm gương giúp bạn nhìn rõ những cảm xúc hỗn loạn bên trong mình.

Thứ ba, cho rằng bộ bài đầu tiên đã có tên là Rider-Waite-Smith. Thực tế, nhà xuất bản Rider và ông Arthur Edward Waite từng chiếm trọn bản quyền tên gọi trong nhiều thập kỷ, khiến đóng góp khổng lồ của nữ họa sĩ Pamela Colman Smith bị lu mờ. Mãi đến những năm gần đây, cộng đồng nghiên cứu toàn cầu mới chính thức gắn tên Smith vào bộ bài để trả lại sự công bằng xứng đáng cho bà.

Tự thực hành với bộ bài của bạn

Thay vì đọc bài một cách thụ động, bạn có thể áp dụng ngay kiến thức lịch sử này vào việc luyện tập hàng ngày theo các bước rất đơn giản sau:

Bước một, hãy nhặt riêng 4 lá số mười của bốn bộ nguyên tố gồm Gậy, Cốc, Kiếm và Tiền từ bộ bài Rider-Waite-Smith của bạn ra bàn.

Bước hai, không mở sách hướng dẫn hay tra cứu điện thoại, hãy quan sát thật kỹ nhân vật và bối cảnh mà Pamela Colman Smith đã dày công khắc họa trên từng lá. Hãy tự hỏi: nhân vật này đang cảm thấy mệt mỏi, hạnh phúc, đau đớn hay bình yên, và chi tiết nào trong tranh nói lên điều đó.

Bước ba, liên hệ hình ảnh đó với một trải nghiệm gần nhất trong tuần qua của bạn, chẳng hạn như cảm giác hoàn thành một dự án lớn tương tự như lá Mười Chiếc Cốc (Ten of Cups) hay cảm giác kiệt sức vì thức đêm như lá Mười Cây Kiếm (Ten of Swords).

Lá bài gợi mở góc nhìn, còn lựa chọn luôn là của bạn.

Đọc thêm về chủ đề này

Rút một lá cho câu hỏi của bạn

Muốn xem Lịch sử Tarot: từ bộ bài chơi Ý thế kỷ 15 đến bộ Rider-Waite-Smith nói gì với tình huống của riêng mình, hãy rút bài Tarot online.

Câu hỏi thường gặp

Tarot ban đầu được tạo ra để làm gì trong lịch sử?

Vào thế kỷ 15 tại miền bắc nước Ý, Tarot ra đời như một trò chơi bài giải trí có tên là Tarocchi dành cho giới quý tộc. Bộ bài lúc này không mang tính chất bói toán hay huyền bí, mà chỉ đơn thuần phục vụ các ván bài ăn điểm trong các buổi họp mặt gia đình danh giá.

Ai là người đầu tiên biến Tarot thành công cụ chiêm đoán?

Nhà văn và học giả người Pháp Antoine Court de Gebelin cùng với thầy trừ tà Jean-Baptiste Alliette, thường gọi là Etteilla, đã đưa Tarot vào huyền học vào cuối thế kỷ 18. Họ gắn các hình vẽ trên lá bài với biểu tượng Ai Cập cổ đại và biên soạn tài liệu hướng dẫn bói toán đầu tiên.

Bộ bài Rider-Waite-Smith khác biệt thế nào so với các bộ bài cổ xưa?

Điểm đột phá lớn nhất của bộ Rider-Waite-Smith ra mắt năm 1909 là họa sĩ Pamela Colman Smith đã vẽ tranh minh họa đầy đủ cho cả 56 lá thuộc bộ Phụ thay vì chỉ vẽ các biểu tượng số đơn điệu, giúp người đọc bài dễ liên tưởng ý nghĩa thực tế hơn.

Xem của riêng bạn

Xem Sao chỉ đọc để tự soi mình, không thay lời khuyên y tế, tài chính hay pháp lý.